INTRODUCTIE | NIEUWS | BRONSGIETEN | BRONZEN REPRODUCTIES | OVERIGE REPRODUCTIES | DE BOERDERIJ | BRONSTIJD METALEN | LINKS

Hielbijl

Origineel
 
Vindplaats: Zwaag (links) en Hoogkarspel (rechts), West-Friesland, Noord-Holland
Ouderdom: midden bronstijd

Deze twee bijlen zijn in de omgeving gevonden waar ook de boerderij en schuur in Archeon gevonden zijn, en stammen ook uit dezelfde tijd. Reden genoeg dus om ervoor te zorgen dat een dergelijke bijl in Archeon aanwezig is.

Het model
 
Materiaal: klei & zand

Voor het maken van de mal heb ik een model gemaakt van klei en zand. Modellen zijn zelden terug gevonden voor het maken van mallen, op enkele houten modellen van zwaarden na. Van klei is het echter veel eenvoudiger te maken en er is ook geen gereedschap voor nodig. Aangezien ongebakken klei niet bewaard blijft, zal er ook nooit iets van worden teruggevonden. Dus wat mij betreft is dit een zeer waarschijnlijke methode de gebruikt zal zijn voor het maken van modellen. 

De mal
 
Materiaal: klei & zand

De mal is gemaakt door eerst twee evengrote plakken klei te maken. In de twee helften heb ik het model gedrukt, en de mal verder afgewerkt. De mal is na het drogen gebakken. 

Giet resultaat
 
Ondanks dat het brons niet geheel vloeibaar was, is er toch genoeg in de mal gekomen voor een volledige bijl. Er zijn wat houtskool insluitsels, maar dat zijn niet meer dan schoonheidsfoutjes. Dit komt ook regelmatig bij originele bijlen voor, dus wat mij betreft een volledig geslaagde gieting.
Afgewerkte bijl
 
Het brons is vrij hard, dus het afwerken was vrij bewerkzaam. De bijl heeft ook een hoog tin gehalte, aangezien niet al het koper was gesmolten, en het vloeibare metaal een hoger tin gehalte heeft gekregen (hoger dan 10%). Aan een kant van het bijlvlak was er een mismatch tussen de twee mal helften, die ik niet geheel weg heb kunnen werken. Ook de snijkant van de bijl had een mismatch, maar dit heb ik weg kunnen slijpen. De bijl heeft dan wat schoonheidsfoutjes, maar mede door the hoge hardheid zal de bijl zeker goed functioneren.

De steel
 
De steel is gemaakt van essenhout, naar voorbeeld van de steel gevonden te Guldhoj, Denemarken. Het enige verschil is dat de originele steel gemaakt is uit een stam met zijtak, terwijl mijn steel uit een tak met zijtak is vervaardigd. Bij het maken van deze steel was mijn doel om te zien of het mogelijk was de steel te maken zonder enig ander gereedschap dan de bijlkop. Dit blijkt heel goed te werken. Dit toont aan dat speciaal houtbewerkingsgereedschap zoals een bronzen beitel niet nodig is om een bijlsteel te maken. Beitels en dergelijke zijn zeer zeldzaam in Nederland. Gezien de waarde van brons, de gemiddelde boer zal niet meer gereedschap bezitten dan strikt noodzakelijk. Dus wanneer houtbewerkingsgereedschap als beitels aangetroffen wordt, duidt dit waarschijnlijk op zeer specialistische houtbewerking, zoals handvaten voor zwaarden, houten vaatwerk etc. De uiteinden van de steel zijn afgerekt door ze glad te schuren met zand op een vlakke steen. 

Afgewerkte bijl aan steel
 
De bijl is vastgezet met darm en huidenlijm. Darm krimpt als het droogt en wordt zeer stijf. Dit is vooral nodig om te voorkomen dat de bijl de steel splijt tijdens het hakken. Om ervoor te zorgen dat de bijl en de omwikkeling niet gaan schuiven is huidenlijm gebruikt.

Eerste test resultaat
 
Helaas bleek de omwikkeling niet sterk genoeg. Dezelfde dag dat ik hem voor het eerst gebruikte begon het al te scheuren. De darm is zeer dun, dus er zouden meer omwikkelingen nodig zijn om de verbinding sterk genoeg te maken. Een ander probleem is dat de darm snel gaat rafelen als het iets raakt doordat het zo dun is. Ik ben daarom van plan om rauwe huid te gebruiken, dat veel dikker is en minder gauw beschadigd.